Gymsterren van toen: Yelena Mukhina (1960-2006)

Inge Doens   ‐  Maandag 1 feb 2010   ‐   Tweet


Op 22 december 2006 nam de internationale gymwereld afscheid van de Russische turnster Yelena Mukhina. Ze stierf in haar geboorteplaats Moskou op 46-jarige leeftijd. De allround wereldkampioene van 1978 was, samen met o.a. Nellie Kim en Nadia Comaneci, een van de wereldsterren in de tweede helft van de jaren '70. Twee weken voor de Spelen van 1980 in Moskou kwam Yelena (toen 20 jaar) tijdens de training zwaar ten val en geraakt tot aan de nek verlamd.

Een portret…

De droom om turnkampioene te worden…
Yelena Mukhina wordt op 1 juni 1960 in Moskou geboren. Als ze 5 jaar is, komen haar ouders om in een brand in hun appartement. Yelena was die dag niet thuis en blijft als wees achter. Haar grootmoeder Anna Ivanovna neemt de opvoeding en de zorg voor de kleine Yelena over.

Als een ‘gymscout’ zich in haar klas aanmeldt en de kinderen vraagt of ze zin hebben om te turnen, is Yelena één van de eersten om enthousiast de vinger op te steken. Vanaf die dag droomt ze er van een turnkampioene te worden...

Ze sluit aan bij de club ‘CSKA Moscow Sports Club’ en was tot ze in 1974 begon te trainen met de mannencoach Mikhail Klimenko een vrij onopvallende turnster. Klimenko weet vooral haar acrobatische capaciteiten te ontplooien en vormt haar om tot één van de meest in het oog springende gymnasten van haar tijd.

In 1976 wordt ze kampioene van de voormalige Sovjetunie bij de juniores. Ze mist echter, na een teleurstellende 12de plaats op de beslissende USSR Cup, de kwalificatie voor het team voor de Spelen van 1976 (waar Nadia Comaneci furore maakte). Haar internationale doorbraak maakt ze in 1977. Ze wordt tweede op het nationale kampioenschap en liet zich opmerken op het Europees kampioenschap in Praag, waar ze zilver wint allround (na Comaneci) en tijdens de toestelfinales nog drie gouden medailles (brug, balk, grond) in de wacht sleept.


Een schitterende wereldkampioene!
Het hoogtepunt in haar carrière haalt ze met haar wereldtitel op het WK in 1978 in Straatsburg (Frankrijk). In een van de meest spannende allroundfinales in de geschiedenis haalt ze goud en laat de Olympische medaillewinnaars Nellie Kim en Nadia Comaneci het nakijken. Bovendien schrijft ze geschiedenis door een aantal nieuwe bewegingen te lanceren, o.a. een Korbut-salto met schroef aan de brug (deze beweging wordt niet meer geturnd), een dubbele salto gehurkt als afsprong van de balk en een dubbele salto met schroef op de grond (in die tijd nog uitgevoerd op een mat zonder verend onderstel!).

Samen met o.a. Nellie Kim en Natalia Shaposhnikova wint ze de teamcompetitie. In de toestelfinales haalt ze nog goud op de grond en zilver op brug en balk. Niet te verwonderen dat ze zich ontpopt als één van de favorieten voor de Spelen van 1980 in haar geboortestad Moskou…


Noodlot slaat toe…
Maar het ging niet zoals verhoopt. Op het EK in 1979 moet Mukhina zich tevreden stellen met de vierde plaats, haalt toch nog goud op de brug en zilver op de balk. Later dat jaar kampt ze met een beenbreuk. Ze mist het WK in Fort Worth, Texas (USA). Met het oog op de Spelen (1980 Moskou) hervat Mukhina waarschijnlijk te vroeg de training…

3 juni 1980… Yelena is samen met de nationale ploeg op stage in Minsk. Binnen twee weken starten de Spelen. Haar persoonlijke coach Klimenko is een paar dagen het land uit en nationaal coach Shaniyazov neemt zijn taak over. Ze zou een ‘Thomas-salto’ (1 ½ salto met 1 ½ schroef - deze beweging staat niet meer in de huidige FIG-code) op de grond uitvoeren, maar haalt niet voldoende hoogte, landt op haar kin en zal voor de rest van haar leven aan de rolstoel gekluisterd blijven…

Het ongeval werd in het communistische Rusland 'stil' gehouden. Slechts twee berichten werden de wereld in gestuurd met de melding dat Yelena zich gekwetst had en geen deel uitmaakte van de Russische olympische ploeg. Op de Spelen in Moskou won het vrouwenteam de teamcompetitie, haar teamgenote Yelena Davidova werd Olympisch kampioene.


Een zwarte bladzijde…
Toen de ernst van Yelena’s kwetsuur doorsijpelde, vroegen trainers over heel de wereld zich af hoe dit kon gebeuren, de internationale gymwereld reageerde geschokt.

Alhoewel Mukhina zich deels zelf verantwoordelijk voelde voor het gebeuren had ze, in één van haar zeldzame interviews met het tijdschrift ‘Ogonyok Magazin’, kritiek op het vroegere topsportbeleid in haar land, de minimale communicatie rond haar ongeval aan de bevolking en de onverzadigde drang van het Sovjetsysteem om medailles te halen. “We hechtten veel belang aan de eer van de natie, sinds onze kindertijd werd het belang van prestaties voor ons land met de paplepel meegegeven. Alles voor eer van de club, het team of de vlag… We waren het uithangbord van een politiek systeem. Ik was niet in goede vorm, iedereen rond mij zag dit, ik was niet klaar om de beweging te turnen”. Kort na het ongeval emigreerde haar trainer Mikhail Klimenko naar Italië.

Sinds het ongeval leeft Mukhina met haar grootmoeder in Moskou en probeert ze zo goed en zo kwaad het kon van haar leven iets te maken. In de late jaren ’80 heeft ze een eigen ‘column’ in het tijdschrift ‘Moscow News’. In 2001 lieten Larissa Latynina(*) en haar man (toenmalig minister van sport) haar appartement renoveren. Mukhina’s vroegere teamgenote Yelena Gurina trekt bij haar in en staat haar bij in de laatste jaren van haar leven.

Ter gelegenheid van haar 40ste verjaardag eert de Russische president Vladimir Putin haar met de vermelding ‘Je bent onze kampioene, onze trots en glorie’. In 1983 ontvangt ze van voorzitter Juan Antonio Samaranch, de ‘Olympic Order’, de hoogste onderscheiding van het IOC.

(*) Larissa Latynina (Oekraïne) heeft meer olympische medailles dan welke sporter ooit. Haar record van 18 medailles (behaald op de Spelen van 1656 (Melbourne) - 1960 (Rome) en 1964 (Tokio) werd nooit gebroken. Ze was betrokken bij de organisatie van de Spelen in 1980.

Yelena sterft op 22 december 2006, ze was een gymnast die zowel voor als na het ongeluk haar stempel drukte op het gymgebeuren. Voor de internationale gymwereld zal Yelena’s ongeval echter altijd een zwarte bladzijde blijven…


Uit: 'Gym', driemaandelijks tijdschrift van de GymnastiekFederatie Vlaanderen - editie 1-2007

Reacties op dit bericht

Om een reactie te plaatsen en reacties te bekijken moet je ingelogd zijn. Inloggen